सांधे झिजणे (ऑस्टिओआर्थरायटिस)

डॉ. संजय अन्बु, MBBS यांनी लिहिलेले व वैद्यकीयदृष्ट्या तपासलेले

मराठी भाषांतर तपासले: 2026-11-05

ऑस्टिओआर्थरायटिस म्हणजे सांध्याची "झीज", ज्यात हाडांना उशीसारखे संरक्षण देणारी गुळगुळीत कूर्चा (कार्टिलेज) हळूहळू पातळ होते. याचा परिणाम बहुतेक गुडघे, कंबरेचे सांधे (हिप), हात आणि मणक्यावर होतो, विशेषतः वयानुसार.

सांधे झिजणे बद्दल MedDroid ला विचारा →

कारणे आणि धोके

वय वाढणे आणि सांध्याचा दीर्घकाळ वापर
जास्त वजन, ज्यामुळे गुडघे आणि हिपवर भार येतो
पूर्वी सांध्याला झालेली दुखापत किंवा शस्त्रक्रिया
वारंवार उकिडवे बसणे, गुडघ्यावर बसणे किंवा जड वजन उचलणे (भारतीय घरांमध्ये आणि शारीरिक श्रमाच्या कामांत सामान्य)
कुटुंबात संधिवाताचा इतिहास
सांध्याभोवतीचे स्नायू कमकुवत असणे

सामान्य लक्षणे

हालचालीने वाढणारी सांधेदुखी
विश्रांतीनंतर किंवा सकाळी सांधे आखडणे
सांध्यात कटकट किंवा करकर आवाज
सांध्याभोवती सूज
हालचालीची मर्यादा कमी होणे
गुडघे "निसटल्यासारखे" किंवा अस्थिर वाटणे

तपासण्या आणि निदान

X-ray
MRI
CBC (संपूर्ण रक्त तपासणी)
CRP (सूज दर्शवणारी तपासणी)
डॉक्टरांकडून सांध्याची तपासणी

उपचार आणि काळजी

वजन कमी करणे आणि कमी ताणाचे व्यायाम (चालणे, पोहणे, सायकलिंग)
आजूबाजूचे स्नायू मजबूत करण्यासाठी फिजिओथेरपी
सल्ल्यानुसार वेदनाशामक औषधे आणि लावायचे जेल
गरम किंवा थंड शेक आणि कामांमध्ये बदल
निवडक प्रकरणांत सांध्यात इंजेक्शन
प्रगत, अपंगत्व आणणाऱ्या आजारात सांधा बदलण्याची (Joint replacement) शस्त्रक्रिया

लगेच डॉक्टरांना कधी दाखवावे

चालता किंवा जिना चढता न येण्याइतकी सांधेदुखी
गरम, लाल, खूप सुजलेला सांधा (संसर्गाचे लक्षण असू शकते)
सांधा अडकणे, लॉक होणे किंवा गुडघा वारंवार निसटणे
विश्रांती आणि साध्या उपायांनंतरही वेदना नियंत्रणात न येणे

हे निदान नाही. MedDroid सांधे झिजणे बद्दल फक्त सामान्य माहिती देते. ते तुमची तपासणी, निदान किंवा औषध लिहून देऊ शकत नाही. नेहमी पात्र डॉक्टरांकडून खात्री करा. आणीबाणीत लगेच 108 किंवा 112 वर कॉल करा.

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न

चालल्याने ऑस्टिओआर्थरायटिस वाढतो का?

नाही. हळूहळू, नियमित चालणे सहसा सांधा हलता ठेवून आणि स्नायू मजबूत करून मदत करते. जास्त ताणाच्या हालचाली आणि खोल उकिडवे बसणे यामुळेच तो सहसा वाढतो.

मला नक्कीच गुडघा बदलावा लागेल का?

बहुतेक लोक वजन नियंत्रण, व्यायाम आणि औषधांनी वर्षानुवर्षे चांगले राहतात. या उपायांनंतरही वेदना आणि अपंगत्व तीव्र असल्यासच शस्त्रक्रियेचा विचार केला जातो.