इरिटेबल बाउल सिंड्रोम (IBS)
डॉ. संजय अन्बु, MBBS यांनी लिहिलेले व वैद्यकीयदृष्ट्या तपासलेले
मराठी भाषांतर तपासले: 2026-11-05IBS ही आतडी कशी काम करतात यातील एक सामान्य, दीर्घकाळ चालणारी समस्या आहे, ज्यात पोटदुखीसोबत शौचाच्या सवयींमध्ये बदल होतो. तपासण्यांमध्ये आतडे सामान्य दिसते — ही कार्याची समस्या आहे, नुकसानाची नाही.
इरिटेबल बाउल सिंड्रोम बद्दल MedDroid ला विचारा →कारणे आणि धोके
- अति संवेदनशील आतडे आणि आतडे-मेंदू यांच्यातील संदेशांमध्ये बदल
- ताण, अँग्झायटी आणि नीट झोप न होणे
- काही पदार्थ (चरबीयुक्त, तिखट, कॅफीन, काही कार्बोहायड्रेट्स)
- आधी झालेला आतड्यांचा संसर्ग (पोस्ट-इन्फेक्टिव्ह IBS)
- आतड्यांतील जीवाणूंमध्ये बदल
सामान्य लक्षणे
- पोटात मुरडा येऊन दुखणे, अनेकदा शौचाला गेल्यावर कमी होते
- पोट फुगणे आणि गॅस
- जुलाब, बद्धकोष्ठता किंवा दोन्ही आलटून-पालटून
- बद्धकोष्ठता
- शौचात चिकट (आव/म्युकस)
- तातडीने शौचाला जावे लागणे किंवा पोट पूर्ण साफ न झाल्यासारखे वाटणे
तपासण्या आणि निदान
- सहसा इतर कारणे वगळल्यानंतर लक्षणांवरून निदान
- CBC (रक्तक्षय वगळण्यासाठी)
- CRP (सूज वगळण्यासाठी)
- सीलिॲक रक्त तपासणी आणि शौच तपासण्या
- कोलोनोस्कोपी (फक्त धोक्याची लक्षणे असल्यास)
उपचार आणि काळजी
- त्रास वाढवणारे पदार्थ ओळखून कमी करा; आहारतज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनाखाली लो-FODMAP आहार मदत करू शकतो
- नियमित जेवण, भरपूर पाणी/द्रव आणि हलका व्यायाम
- तंतुमय पदार्थांमध्ये (फायबर) बदल — बद्धकोष्ठता प्रकारच्या IBS साठी विरघळणारे फायबर
- ताण नियंत्रण, चांगली झोप आणि कधी कधी आतड्यांवर लक्ष केंद्रित करणाऱ्या थेरपी
- लक्षणांसाठी औषधे: सल्ल्यानुसार अँटिस्पास्मोडिक, जुलाबाची औषधे (लॅक्सेटिव्ह) किंवा जुलाब थांबवणारी औषधे
लगेच डॉक्टरांना कधी दाखवावे
- शौचात रक्त किंवा कारण नसताना वजन कमी होणे
- वयाच्या 50 नंतर पहिल्यांदाच लक्षणे सुरू होणे
- शौचाच्या सवयीतील बदल सतत वाढत जाणे
- दुखण्यामुळे किंवा जुलाबामुळे रात्री जाग येणे
हे निदान नाही. MedDroid इरिटेबल बाउल सिंड्रोम बद्दल फक्त सामान्य माहिती देते. ते तुमची तपासणी, निदान किंवा औषध लिहून देऊ शकत नाही. नेहमी पात्र डॉक्टरांकडून खात्री करा. आणीबाणीत लगेच 108 किंवा 112 वर कॉल करा.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
IBS गंभीर आहे का किंवा त्यामुळे कर्करोग होतो का?
IBS मुळे आतड्याला नुकसान होत नाही किंवा कर्करोग होत नाही. हे त्रासदायक आहे पण धोकादायक नाही — तरीही शौचाच्या सवयीतील नवीन बदल इतर आजार वगळण्यासाठी नेहमी तपासून घ्यावेत.
लो-FODMAP आहार म्हणजे काय?
यात पोट फुगणे आणि दुखणे वाढवू शकणारे काही आंबवले जाणारे कार्बोहायड्रेट्स तात्पुरते कमी केले जातात, आणि नंतर तुमच्यासाठी कोणते त्रासदायक आहेत हे शोधण्यासाठी ते पुन्हा सुरू केले जातात. हे आहारतज्ज्ञांच्या मदतीने करणे उत्तम.