MedDroidलोहाच्या कमतरतेमुळे रक्तक्षय (Iron-Deficiency Anaemia)
डॉ. संजय अन्बु, MBBS यांनी लिहिलेले व वैद्यकीयदृष्ट्या तपासलेले
मराठी भाषांतर तपासले: 2026-11-05लोहाच्या कमतरतेमुळे रक्तक्षय म्हणजे लोह पुरेसे नसल्याने हिमोग्लोबिन कमी होणे. भारतात हा रक्तक्षयाचा सर्वात सामान्य प्रकार आहे, ज्यामुळे थकवा, अशक्तपणा आणि फिकटपणा येतो.
लोहाच्या कमतरतेमुळे रक्तक्षय बद्दल MedDroid ला विचारा →कारणे आणि धोके
- आहारात कमी लोह (नियोजनाशिवायच्या शाकाहारी आहारात सामान्य)
- मासिक पाळीत जास्त किंवा दीर्घकाळ रक्तस्राव
- आतड्यांमधून रक्तस्राव (अल्सर, मूळव्याध/पाइल्स, हुकवर्म जंत)
- गर्भारपण आणि झपाट्याने होणारी वाढ
- लोह नीट शोषले न जाणे
सामान्य लक्षणे
- थकवा आणि अशक्तपणा
- श्रम केल्यावर धाप लागणे
- त्वचा, ओठ आणि नखे फिकट पडणे
- चक्कर येणे
- डोकेदुखी
- ठिसूळ नखे किंवा केस गळणे
तपासण्या आणि निदान
- CBC (संपूर्ण रक्त तपासणी)
- हिमोग्लोबिन (Hb)
- लोहाच्या तपासण्या / Ferritin
- Peripheral smear (रक्तपेशींची सूक्ष्मदर्शक तपासणी)
- शौचात रक्त आहे का याची तपासणी
उपचार आणि काळजी
- लोहयुक्त पदार्थ — पालेभाज्या, डाळी, गूळ, अंडी, मांस
- लोहाचे शोषण वाढवण्यासाठी व्हिटॅमिन C युक्त पदार्थ
- सल्ल्यानुसार लोहाच्या गोळ्या (सप्लिमेंट्स)
- रक्तस्रावाच्या कारणावर उपचार
- बरे झाल्याची खात्री करण्यासाठी पुन्हा हिमोग्लोबिन तपासणी
लगेच डॉक्टरांना कधी दाखवावे
- तीव्र थकवा, धाप किंवा बेशुद्ध पडणे
- थकव्यासोबत मासिक पाळीत खूप जास्त रक्तस्राव
- काळी किंवा रक्ताळलेली शौच
- लोह घेऊनही न सुधारणारा रक्तक्षय
हे निदान नाही. MedDroid लोहाच्या कमतरतेमुळे रक्तक्षय बद्दल फक्त सामान्य माहिती देते. ते तुमची तपासणी, निदान किंवा औषध लिहून देऊ शकत नाही. नेहमी पात्र डॉक्टरांकडून खात्री करा. आणीबाणीत लगेच 108 किंवा 112 वर कॉल करा.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
कोणत्या पदार्थांमध्ये लोह जास्त असते?
हिरव्या पालेभाज्या, डाळी आणि कडधान्ये, गूळ, खजूर, अंडी आणि मांस. यांच्यासोबत व्हिटॅमिन C (लिंबू, आवळा, आंबट फळे) घेतल्यास शरीर जास्त लोह शोषून घेते.
रक्तक्षय असल्यास जेवणासोबत चहा घ्यावा का?
जेवणासोबत चहा आणि कॉफी टाळणे चांगले, कारण त्यामुळे लोहाचे शोषण कमी होते. त्याऐवजी दोन जेवणांच्या मधल्या वेळेत घ्या.