मेनोपॉज (रजोनिवृत्ती)
डॉ. संजय अन्बु, MBBS यांनी लिहिलेले व वैद्यकीयदृष्ट्या तपासलेले
मराठी भाषांतर तपासले: 2026-11-05पाळी कायमची थांबते त्याला मेनोपॉज म्हणतात, साधारणपणे ४० च्या उत्तरार्धापासून ५० च्या सुरुवातीपर्यंत. हार्मोनमधील बदलांमुळे अंगात अचानक गरम वाफा येणे (हॉट फ्लॅशेस), मूड आणि झोपेत बदल होऊ शकतात, जे नियंत्रित करता येतात.
मेनोपॉज बद्दल MedDroid ला विचारा →कारणे आणि धोके
- अंडाशयांचे कार्य कमी झाल्याने इस्ट्रोजेनमध्ये नैसर्गिक घट
- वय — साधारणपणे ४५ ते ५५
- अंडाशय काढण्याची शस्त्रक्रिया (सर्जिकल मेनोपॉज)
- केमोथेरपी किंवा रेडिओथेरपी
- काही स्त्रियांमध्ये लवकर मेनोपॉज (४० पूर्वी)
सामान्य लक्षणे
- अंगात गरम वाफा येणे (हॉट फ्लॅशेस) आणि रात्री घाम
- रात्री घाम येणे
- पाळी आधी अनियमित होऊन नंतर थांबणे
- थकवा आणि नीट झोप न लागणे
- मूड बदलणे किंवा उदास वाटणे
- योनीमार्ग कोरडा होणे
- सांधेदुखी
तपासण्या आणि निदान
- थायरॉईड तपासणी (TFT)
- FSH हार्मोन पातळी (काही प्रकरणांत)
- व्हिटॅमिन D
- लिपिड प्रोफाइल (कोलेस्टेरॉल तपासणी)
- ऑस्टिओपोरोसिसचा धोका असल्यास हाडांची घनता (DEXA) स्कॅन
उपचार आणि काळजी
- जीवनशैली: नियमित व्यायाम, थरांचे कपडे, चहा-कॉफी आणि मद्य कमी करणे
- हार्मोन रिप्लेसमेंट थेरपी (HRT) अनेक स्त्रियांना मदत करते — धोके आणि फायदे यांवर चर्चा करा
- कोरडेपणासाठी योनीमार्गाचे मॉइश्चरायझर किंवा स्थानिक इस्ट्रोजेन
- हाडांसाठी कॅल्शियम, व्हिटॅमिन D आणि वजन उचलण्याचे व्यायाम
- मूड आणि झोपेसाठी आधार; समुपदेशन (टॉक थेरपी) उपयोगी ठरू शकते
लगेच डॉक्टरांना कधी दाखवावे
- पाळी पूर्ण थांबल्यानंतर कोणताही रक्तस्राव — डॉक्टरांना दाखवा
- रोजच्या जीवनावर किंवा मूडवर खूप परिणाम करणारी लक्षणे
- वयाच्या ४० आधीच पाळी थांबणे
- बदलाच्या काळात खूप जास्त किंवा दीर्घकाळ रक्तस्राव
हे निदान नाही. MedDroid मेनोपॉज बद्दल फक्त सामान्य माहिती देते. ते तुमची तपासणी, निदान किंवा औषध लिहून देऊ शकत नाही. नेहमी पात्र डॉक्टरांकडून खात्री करा. आणीबाणीत लगेच 108 किंवा 112 वर कॉल करा.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
मेनोपॉजनंतर रक्तस्राव सामान्य आहे का?
नाही. पाळी एक वर्ष थांबल्यानंतर योनीमार्गातून होणारा कोणताही रक्तस्राव नेहमी डॉक्टरांना दाखवायला हवा, कारण त्याची तपासणी आवश्यक आहे.
HRT सुरक्षित आहे का?
अनेक स्त्रियांसाठी, विशेषतः मेनोपॉजच्या सुमारास सुरू केल्यास, फायदे धोक्यांपेक्षा जास्त असतात. हा वैयक्तिक निर्णय आहे — तुमचा आरोग्य इतिहास लक्षात घेऊन डॉक्टर तुमच्यासोबत निर्णय घेतील.