पित्ताशयातील खडे (गॉलस्टोन्स)
डॉ. संजय अन्बु, MBBS यांनी लिहिलेले व वैद्यकीयदृष्ट्या तपासलेले
मराठी भाषांतर तपासले: 2026-11-05गॉलस्टोन्स म्हणजे पित्ताशयात (गॉलब्लॅडर) तयार होणारे कठीण खडे, सहसा कोलेस्टेरॉल किंवा पित्तातील रंगद्रव्यांपासून. अनेक खड्यांमुळे काहीच लक्षणे दिसत नाहीत, पण खडा नलिकेत अडकल्यास अचानक वेदना होते.
पित्ताशयातील खडे बद्दल MedDroid ला विचारा →कारणे आणि धोके
- पित्तात (Bile) कोलेस्टेरॉल जास्त असणे
- जास्त वजन किंवा झपाट्याने वजन कमी होणे
- स्त्रिया, गर्भधारणा आणि वाढते वय
- कुटुंबात कोणाला असणे
- मधुमेह (डायबिटीज) आणि जास्त चरबीयुक्त आहार
सामान्य लक्षणे
- पोटाच्या वरच्या उजव्या भागात अचानक वेदना, अनेकदा तेलकट जेवणानंतर
- वेदना पाठीकडे किंवा उजव्या खांद्याकडे पसरणे
- मळमळ आणि उलट्या
- पोट फुगणे आणि अपचन
- खडा पित्तनलिकेत अडकल्यास डोळे/त्वचा पिवळी होणे
- पित्ताशयाला संसर्ग झाल्यास ताप
तपासण्या आणि निदान
- पोटाची सोनोग्राफी/अल्ट्रासाउंड (मुख्य तपासणी)
- LFT (लिव्हर फंक्शन टेस्ट)
- CBC (संसर्गासाठी)
- नलिकेत खडा असल्याचा संशय असल्यास MRCP किंवा CT स्कॅन
उपचार आणि काळजी
- लक्षणे नसलेल्या खड्यांना अनेकदा उपचारांची गरज नसते
- लक्षणे असल्यास दुर्बिणीद्वारे (लॅप्रोस्कोपिक) शस्त्रक्रियेने पित्ताशय काढणे (कोलेसिस्टेक्टॉमी)
- वेदनाशमन आणि संसर्ग असल्यास अँटिबायोटिक्स
- पित्तनलिकेत अडकलेला खडा एंडोस्कोपीद्वारे (ERCP) काढता येतो
- शस्त्रक्रियेची वाट पाहताना कमी चरबीचा आहार वेदनेचे झटके कमी करू शकतो
लगेच डॉक्टरांना कधी दाखवावे
- काही तासांपेक्षा जास्त टिकणारी तीव्र पोटदुखी
- डोळे किंवा त्वचा पिवळी (कावीळ) आणि गडद रंगाची लघवी
- पोटदुखीसोबत खूप ताप आणि थंडी वाजणे
- सतत उलट्या
हे निदान नाही. MedDroid पित्ताशयातील खडे बद्दल फक्त सामान्य माहिती देते. ते तुमची तपासणी, निदान किंवा औषध लिहून देऊ शकत नाही. नेहमी पात्र डॉक्टरांकडून खात्री करा. आणीबाणीत लगेच 108 किंवा 112 वर कॉल करा.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
पित्ताशयाशिवाय जगता येते का?
होय. पित्ताशय फक्त पित्त साठवून ठेवते; ते काढल्यानंतर पित्त थेट यकृतातून आतड्यात जाते आणि बहुतेक लोकांचे पचन सामान्य राहते, कदाचित सुरुवातीला कमी चरबीचा आहार घ्यावा लागतो.
औषधांनी पित्ताशयातील खडे विरघळतात का?
खडे विरघळवणारी औषधे हळू काम करतात आणि फक्त काही लहान कोलेस्टेरॉल खड्यांवरच परिणाम करतात, आणि खडे अनेकदा पुन्हा होतात. लक्षणे असलेल्या खड्यांसाठी शस्त्रक्रिया हाच सामान्य, कायमस्वरूपी उपचार आहे.