डिहायड्रेशन (शरीरातील पाणी कमी होणे)
डॉ. संजय अन्बु, MBBS यांनी लिहिलेले व वैद्यकीयदृष्ट्या तपासलेले
मराठी भाषांतर तपासले: 2026-11-05शरीर जेवढे पाणी घेते त्यापेक्षा जास्त गमावते तेव्हा डिहायड्रेशन होते. उन्हाळ्यात आणि उलट्या किंवा जुलाब होत असताना हे सामान्य आहे; सौम्य तहानेपासून ते वैद्यकीय आणीबाणीपर्यंत याची तीव्रता असू शकते.
डिहायड्रेशन बद्दल MedDroid ला विचारा →कारणे आणि धोके
- उलट्या आणि जुलाब
- जास्त ताप आणि उष्ण हवामानात घाम
- पुरेसे पातळ पदार्थ न पिणे
- नियंत्रणात नसलेला मधुमेह (शुगर)
- काही औषधे (diuretics — लघवी वाढवणारी औषधे)
सामान्य लक्षणे
- तहान आणि तोंड कोरडे पडणे
- कमी आणि गडद रंगाची लघवी
- चक्कर येणे, विशेषतः उभे राहताना
- थकवा
- डोकेदुखी
- डोळे खोल जाणे (गंभीर स्थितीत)
तपासण्या आणि निदान
- बहुतेक वेळा डॉक्टरांच्या तपासणीवरून ठरते
- Electrolytes (क्षारांचे प्रमाण)
- किडनी कार्य तपासणी (RFT)
- Creatinine
- लघवी तपासणी
उपचार आणि काळजी
- पातळ पदार्थ आणि ओरल रिहायड्रेशन सोल्यूशन (ORS) पिणे
- कारणावर उपचार (उलट्या, जुलाब, ताप)
- मळमळ होत असल्यास थोडे थोडे वारंवार घोट घेणे
- गंभीर डिहायड्रेशनमध्ये रुग्णालयात IV द्रव (सलाईन)
- लहान मुले आणि वृद्धांची विशेष काळजी
लगेच डॉक्टरांना कधी दाखवावे
- गोंधळ, बेशुद्ध पडणे किंवा अगदी कमी लघवी — तातडीने
- कोणतेही पातळ पदार्थ पोटात न टिकणे
- बाळ किंवा वृद्ध व्यक्तीमध्ये डिहायड्रेशनची लक्षणे
- तीव्र किंवा न थांबणारे जुलाब आणि उलट्या
हे निदान नाही. MedDroid डिहायड्रेशन बद्दल फक्त सामान्य माहिती देते. ते तुमची तपासणी, निदान किंवा औषध लिहून देऊ शकत नाही. नेहमी पात्र डॉक्टरांकडून खात्री करा. आणीबाणीत लगेच 108 किंवा 112 वर कॉल करा.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
डिहायड्रेशनमध्ये सर्वात चांगले पेय कोणते?
ओरल रिहायड्रेशन सोल्यूशन (ORS) सर्वात योग्य, कारण ते पाणी आणि क्षार दोन्ही भरून काढते. सौम्य स्थितीत साधे पाणी उपयोगी पडते, पण साखरयुक्त किंवा सोडा (फिझी) पेये टाळा.
डिहायड्रेशनचा धोका कोणाला सर्वात जास्त?
लहान मुले, वृद्ध आणि मधुमेह किंवा सतत उलट्या-जुलाब असलेल्या लोकांना धोका सर्वात जास्त असतो; त्यांची स्थिती लवकर बिघडू शकते, म्हणून त्यांना ताबडतोब पातळ पदार्थ द्यायला हवेत.