फिशर / गुदद्वाराला चीर (Anal Fissure)
डॉ. संजय अन्बु, MBBS यांनी लिहिलेले व वैद्यकीयदृष्ट्या तपासलेले
मराठी भाषांतर तपासले: 2026-11-05Anal Fissure म्हणजे गुदद्वाराच्या आतील आवरणाला पडलेली छोटी चीर, सहसा कडक मल बाहेर पडताना होते. यामुळे शौचाला जाताना तीव्र वेदना आणि थोडा रक्तस्राव होतो.
फिशर / गुदद्वाराला चीर बद्दल MedDroid ला विचारा →कारणे आणि धोके
- मोठा किंवा कडक मल (बद्धकोष्ठता)
- दीर्घकाळचे जुलाब
- बाळंतपणात जोर लावणे
- गुदद्वाराचे स्नायू घट्ट असणे
- आतड्यांचा दाहक आजार (Inflammatory bowel disease) (कमी प्रमाणात)
सामान्य लक्षणे
- शौचाच्या वेळी आणि नंतर तीव्र वेदना
- कागदावर किंवा मलावर लालभडक रक्त
- नंतर जळजळ किंवा कुरतडल्यासारखी वेदना
- गुदद्वाराभोवती खाज
- दिसणारी छोटी चीर किंवा त्वचेची गाठ (skin tag)
तपासण्या आणि निदान
- गुदद्वाराची हळुवार तपासणी
- सहसा इतर कोणत्याही तपासण्या लागत नाहीत
- कारण स्पष्ट नसल्यास Proctoscopy किंवा Colonoscopy
- रक्तस्राव लक्षणीय असल्यास CBC
उपचार आणि काळजी
- जास्त तंतुमय पदार्थ, पाणी आणि गरज असल्यास मल मऊ करणारे औषध (stool softener) यांनी मल मऊ ठेवा
- स्नायू सैल होऊन वेदना कमी होण्यासाठी कोमट पाण्यात बसणे (Sitz bath)
- गुदद्वाराचा स्नायू सैल करून रक्तप्रवाह सुधारणारी क्रीम
- जोर लावणे आणि टॉयलेटवर खूप वेळ बसणे टाळा
- बरे न होणाऱ्या फिशरसाठी छोटी शस्त्रक्रिया किंवा Botox
लगेच डॉक्टरांना कधी दाखवावे
- काही आठवड्यांत कमी न होणारी वेदना किंवा रक्तस्राव
- जास्त रक्तस्राव किंवा मलात मिसळलेले गडद रक्त
- शौचाच्या सवयीत बदल किंवा कारण नसताना वजन कमी होणे
- जंतुसंसर्ग दर्शवणारा ताप किंवा पू/स्राव
हे निदान नाही. MedDroid फिशर / गुदद्वाराला चीर बद्दल फक्त सामान्य माहिती देते. ते तुमची तपासणी, निदान किंवा औषध लिहून देऊ शकत नाही. नेहमी पात्र डॉक्टरांकडून खात्री करा. आणीबाणीत लगेच 108 किंवा 112 वर कॉल करा.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
Anal Fissure बरे व्हायला किती वेळ लागतो?
मल मऊ ठेवला आणि जोर लावणे टाळले तर बहुतेक फिशर काही आठवड्यांत बरे होतात. ६-८ आठवड्यांपेक्षा जास्त टिकणाऱ्या फिशरला जुनाट (chronic) म्हणतात आणि त्यासाठी प्रक्रिया लागू शकते.
Anal Fissure आणि मूळव्याध एकच आहेत का?
नाही. फिशर ही एक चीर आहे जी शौचाच्या वेळी तीव्र वेदना देते; मूळव्याध म्हणजे सुजलेल्या रक्तवाहिन्या, ज्यांना जास्त करून खाज येते किंवा वेदनेशिवाय रक्त येते. दोन्ही एकत्रही असू शकतात.