क्षयरोग (टीबी / ट्युबरक्युलोसिस)

डॉ. संजय अन्बु, MBBS यांनी लिहिलेले व वैद्यकीयदृष्ट्या तपासलेले

मराठी भाषांतर तपासले: 2026-11-05

क्षयरोग (टीबी) हा जिवाणूजन्य संसर्ग आहे जो बहुतेक वेळा फुफ्फुसांवर परिणाम करतो, पण शरीराच्या इतर भागांतही पसरू शकतो. भारतात तो सामान्य आहे आणि औषधांच्या योग्य कोर्सने पूर्णपणे बरा होतो.

क्षयरोग बद्दल MedDroid ला विचारा →

कारणे आणि धोके

Mycobacterium tuberculosis जिवाणूंचा संसर्ग
संसर्ग झालेल्या व्यक्तीच्या खोकल्यातून हवेद्वारे पसरणे
गर्दीच्या ठिकाणी दीर्घकाळ जवळचा संपर्क
कमकुवत रोगप्रतिकारशक्ती (HIV, मधुमेह, कुपोषण)
सुप्त (लेटंट) टीबी अनेक वर्षांनी पुन्हा सक्रिय होणे

सामान्य लक्षणे

तपासण्या आणि निदान

कफ (स्पुटम) तपासणी (टीबी जिवाणूंसाठी)
छातीचा X-ray
GeneXpert / मॉलिक्युलर टीबी चाचणी
ट्युबरक्युलिन स्किन टेस्ट (Mantoux) / IGRA रक्त तपासणी

उपचार आणि काळजी

टीबीविरोधी अँटिबायोटिक्सचा पूर्ण कोर्स, सहसा 6 महिने
प्रत्येक डोस घेणे आणि मध्येच बंद न करणे अत्यंत आवश्यक
भारतातील प्रत्यक्ष देखरेखीखालील उपचार (DOTS) कार्यक्रम
चांगले पोषण आणि रोगप्रतिकारशक्ती कमी करणाऱ्या आजारांवर उपचार
जवळच्या संपर्कातील व्यक्तींची तपासणी आणि गरज असल्यास उपचार

लगेच डॉक्टरांना कधी दाखवावे

2-3 आठवड्यांपेक्षा जास्त खोकला — तपासणी करून घ्या
खोकल्यातून रक्त — तातडीने डॉक्टरांना भेटा
तीव्र धाप किंवा छातीत दुखणे — तातडीने उपचार घ्या
ताप आणि रात्रीच्या घामासोबत वजन कमी होणे

हे निदान नाही. MedDroid क्षयरोग बद्दल फक्त सामान्य माहिती देते. ते तुमची तपासणी, निदान किंवा औषध लिहून देऊ शकत नाही. नेहमी पात्र डॉक्टरांकडून खात्री करा. आणीबाणीत लगेच 108 किंवा 112 वर कॉल करा.

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न

टीबी बरा होतो का?

हो. योग्य औषधे पूर्ण कोर्स, सहसा सुमारे 6 महिने, घेतल्यास टीबी पूर्णपणे बरा होतो. मध्येच बंद केल्यास औषधांना दाद न देणारा (ड्रग-रेझिस्टंट) टीबी होऊ शकतो.

भारतात टीबीची तपासणी मोफत आहे का?

सरकारी कार्यक्रमांद्वारे निदान आणि उपचार मोफत दिले जातात. कोणत्याही सरकारी आरोग्य केंद्रात विचारा.