प्लेटलेट्स कमी होणे (थ्रॉम्बोसायटोपेनिया)
डॉ. संजय अन्बु, MBBS यांनी लिहिलेले व वैद्यकीयदृष्ट्या तपासलेले
मराठी भाषांतर तपासले: 2026-11-05थ्रॉम्बोसायटोपेनिया म्हणजे प्लेटलेट काउंट कमी असणे. प्लेटलेट्स रक्त गोठण्यास मदत करतात, त्यामुळे त्या कमी असल्यास सहज काळे-निळे डाग पडू शकतात किंवा रक्तस्राव होऊ शकतो. हे किती गंभीर आहे हे कारणावर अवलंबून असते.
प्लेटलेट्स कमी होणे बद्दल MedDroid ला विचारा →कारणे आणि धोके
- प्लेटलेट्स नष्ट करणारे इम्यून आजार (ITP)
- व्हायरल संसर्ग (डेंग्यूसह)
- काही औषधे
- अस्थिमज्जेच्या (बोन मॅरो) समस्या, कर्करोगांसह
- यकृताचा आजार किंवा प्लीहा (स्प्लीन) वाढणे
- अति मद्यपान किंवा काही व्हिटॅमिनची कमतरता
सामान्य लक्षणे
- सहज किंवा कारण नसताना काळे-निळे डाग पडणे
- त्वचेवर लहान लाल किंवा जांभळे ठिपके (पेटिकिए)
- हिरड्यांतून रक्त किंवा वारंवार नाकातून रक्त
- लघवीत किंवा शौचात रक्त
- पाळीत जास्त किंवा दीर्घकाळ रक्तस्राव
तपासण्या आणि निदान
- फुल ब्लड काउंट (CBC)
- प्लेटलेट काउंट
- ब्लड फिल्म तपासणी
- गरज असल्यास डेंग्यू टेस्ट
- काही प्रकरणांत बोन मॅरो बायोप्सी
उपचार आणि काळजी
- मूळ कारणावर उपचार (संसर्ग, औषध, आजार)
- इम्यून कारणांसाठी स्टेरॉइड्स किंवा इतर औषधे
- गंभीर किंवा धोकादायक रक्तस्रावासाठी प्लेटलेट ट्रान्सफ्युजन (प्लेटलेट्स चढवणे)
- कारणीभूत असू शकणारे औषध बंद करणे
- बरे न होणाऱ्या किंवा कारण न कळणाऱ्या प्रकरणांत तज्ज्ञ उपचार करतात
लगेच डॉक्टरांना कधी दाखवावे
- कारण नसताना काळे-निळे डाग, किंवा त्वचेवर लहान लाल ठिपके
- हिरड्यांतून रक्त, वारंवार नाकातून रक्त किंवा लघवी/शौचात रक्त
- न थांबणारा कोणताही जास्त रक्तस्राव — तातडीने उपचार घ्या
हे निदान नाही. MedDroid प्लेटलेट्स कमी होणे बद्दल फक्त सामान्य माहिती देते. ते तुमची तपासणी, निदान किंवा औषध लिहून देऊ शकत नाही. नेहमी पात्र डॉक्टरांकडून खात्री करा. आणीबाणीत लगेच 108 किंवा 112 वर कॉल करा.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
प्लेटलेट्स कमी झाल्यावर रक्तस्राव आणि काळे-निळे डाग का होतात?
प्लेटलेट्स या रक्त गोठण्यास मदत करणाऱ्या पेशी आहेत. त्यांची संख्या कमी झाल्यावर लहान रक्तवाहिन्यांतून सहज रक्त बाहेर येते, त्यामुळे काळे-निळे डाग, टाचणीच्या टोकाएवढे ठिपके आणि हिरड्या किंवा नाकातून रक्त येते.
डेंग्यूमुळे प्लेटलेट्स कमी होतात का?
हो. डेंग्यू आणि काही इतर व्हायरल संसर्गांमध्ये सहसा काही काळासाठी प्लेटलेट काउंट कमी होतो. डॉक्टर त्यावर बारकाईने लक्ष ठेवतात आणि तुम्ही बरे होताना तो सहसा पुन्हा वाढतो.