मूळव्याध (Piles / Haemorrhoids)
डॉ. संजय अन्बु, MBBS यांनी लिहिलेले व वैद्यकीयदृष्ट्या तपासलेले
मराठी भाषांतर तपासले: 2026-11-05मूळव्याध (पाइल्स) म्हणजे गुदद्वाराच्या (Anus) आत आणि आजूबाजूच्या रक्तवाहिन्या सुजणे. हे खूप सामान्य आहे, बहुतेक वेळा जोर लावल्यामुळे होते आणि सहसा साध्या उपायांनी बरे होते.
मूळव्याध बद्दल MedDroid ला विचारा →कारणे आणि धोके
- कडक मल बाहेर काढण्यासाठी जोर लावणे (बद्धकोष्ठता)
- दीर्घकाळचे जुलाब
- गरोदरपण
- खूप वेळ बसून राहणे किंवा जड वजन उचलणे
- जास्त वजन
- कमी तंतुमय पदार्थांचा आहार
सामान्य लक्षणे
- कागदावर किंवा टॉयलेटमध्ये लालभडक रक्त
- गुदद्वाराभोवती खाज किंवा अस्वस्थता
- गुदद्वाराजवळ गाठ किंवा सूज
- वेदना, विशेषतः मूळव्याधीत रक्ताची गुठळी झाल्यास
- चिकट स्राव किंवा पोट पूर्ण साफ न झाल्याची भावना
तपासण्या आणि निदान
- गुदद्वाराची तपासणी
- Proctoscopy (आत थोडक्यात पाहण्याची तपासणी)
- CBC (रक्तस्राव जास्त असल्यास)
- रक्तस्रावाचे पूर्ण मूल्यांकन हवे असल्यास Colonoscopy
उपचार आणि काळजी
- मल मऊ होण्यासाठी जास्त तंतुमय पदार्थ खा आणि भरपूर पाणी प्या
- जोर लावणे आणि टॉयलेटवर खूप वेळ बसणे टाळा
- आरामासाठी कोमट पाण्यात बसणे (Sitz bath)
- थोड्या काळाच्या आरामासाठी क्रीम किंवा मलम
- न जाणाऱ्या किंवा मोठ्या मूळव्याधीसाठी बँडिंगसारख्या प्रक्रिया किंवा शस्त्रक्रिया
लगेच डॉक्टरांना कधी दाखवावे
- गुदद्वारातून जास्त किंवा सतत रक्तस्राव
- शौचाच्या सवयीत कोणताही बदल किंवा मलात मिसळलेले गडद रक्त
- कमी न होणारी वेदनादायक कडक गाठ
- रक्तस्रावासोबत कारण नसताना वजन कमी होणे
हे निदान नाही. MedDroid मूळव्याध बद्दल फक्त सामान्य माहिती देते. ते तुमची तपासणी, निदान किंवा औषध लिहून देऊ शकत नाही. नेहमी पात्र डॉक्टरांकडून खात्री करा. आणीबाणीत लगेच 108 किंवा 112 वर कॉल करा.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
मूळव्याधीतून येणारे रक्त कधी गंभीर असू शकते का?
मूळव्याधीत सहसा लालभडक रक्त येते, पण रक्तस्राव अधिक गंभीर कारणांमुळेही होऊ शकतो. गुदद्वारातून कोणताही रक्तस्राव, विशेषतः नवीन किंवा गडद रक्त, किंवा शौचाच्या सवयीत बदल झाल्यास तपासणी करून घ्यावी.
मूळव्याध आपोआप बरी होते का?
सौम्य मूळव्याध जास्त तंतुमय पदार्थ, पाणी आणि जोर न लावल्यास बहुतेक वेळा काही दिवस ते आठवड्यांत बरी होते. मोठी किंवा वारंवार होणारी मूळव्याध असल्यास क्लिनिकमध्ये प्रक्रिया लागू शकते.