स्क्रब टायफस (Scrub Typhus)
डॉ. संजय अन्बु, MBBS यांनी लिहिलेले व वैद्यकीयदृष्ट्या तपासलेले
मराठी भाषांतर तपासले: 2026-11-05स्क्रब टायफस हा संसर्ग झालेल्या माइटच्या अळ्यांच्या (चिगर / Chigger) चाव्यामुळे पसरणारा जिवाणूजन्य (बॅक्टेरियल) संसर्ग आहे. भारतात ग्रामीण आणि डोंगराळ भागात, विशेषतः पावसाळ्यानंतर, तो जास्त आढळतो आणि योग्य अँटिबायोटिकला खूप चांगला प्रतिसाद देतो.
स्क्रब टायफस बद्दल MedDroid ला विचारा →कारणे आणि धोके
- ओरिएन्शिया त्सुत्सुगामुशी (Orientia tsutsugamushi) जिवाणूंचा संसर्ग
- संसर्ग झालेल्या माइटच्या अळीचा (चिगर) चावा
- झुडपे, गवत किंवा झाडाझुडपांशी संपर्क
- हा आजार जास्त असलेल्या भागात शेती किंवा बाहेरची कामे
- पावसाळ्यानंतर जास्त प्रमाणात
सामान्य लक्षणे
- थंडी वाजून जास्त ताप
- अनेकांमध्ये चाव्याच्या जागी काळी खपली/डाग (Eschar)
- तीव्र डोकेदुखी
- लसिका ग्रंथी (गाठी) सुजणे
- अंगदुखी आणि पुरळ
- गंभीर रुग्णांमध्ये खोकला किंवा धाप लागणे
तपासण्या आणि निदान
- तपासणीत ओळखीचा काळा डाग (Eschar) सापडणे
- स्क्रब टायफस अँटीबॉडीसाठी रक्त तपासणी (IgM ELISA)
- Weil-Felix तपासणी (जुनी, कमी अचूक)
- यकृत (लिव्हर) आणि किडनी कार्य तपासण्या
- प्लेटलेट काउंट (Platelet count)
उपचार आणि काळजी
- डॉक्टरांनी लिहून दिलेले विशिष्ट अँटिबायोटिक (सहसा Doxycycline) — अनेकदा लवकर आराम मिळतो
- द्रवपदार्थ, ताप नियंत्रण आणि विश्रांती
- अवयवांवर परिणाम झालेल्या गंभीर रुग्णांसाठी रुग्णालयात उपचार
- माइटचे चावे टाळणे: या आजाराच्या भागात अंग झाकणारे कपडे आणि कीटक दूर ठेवणारे क्रीम (Insect repellent)
लगेच डॉक्टरांना कधी दाखवावे
- काळ्या डागासह ताप, किंवा अलीकडे ग्रामीण/डोंगराळ भागात राहून आल्यावर ताप
- धाप लागणे, लघवी कमी होणे, रक्तस्राव किंवा गोंधळ
- काही दिवसांनंतरही न उतरणारा ताप
- डोळे पिवळे होणे किंवा खूप अशक्तपणा
हे निदान नाही. MedDroid स्क्रब टायफस बद्दल फक्त सामान्य माहिती देते. ते तुमची तपासणी, निदान किंवा औषध लिहून देऊ शकत नाही. नेहमी पात्र डॉक्टरांकडून खात्री करा. आणीबाणीत लगेच 108 किंवा 112 वर कॉल करा.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
स्क्रब टायफस धोकादायक आहे का?
उपचार न झाल्यास तो गंभीर होऊन फुफ्फुसे, यकृत, किडनी आणि मेंदूवर परिणाम करू शकतो, पण योग्य अँटिबायोटिकने सहसा लवकर बरा होतो — म्हणून लवकर निदान महत्त्वाचे आहे.
स्क्रब टायफसमध्ये एस्कार (Eschar) म्हणजे काय?
माइटच्या चाव्याच्या जागी येणारा काळा, खपलीसारखा डाग. सगळ्यांना तो येत नाही, पण असल्यास निदानासाठी तो खूप उपयोगी संकेत असतो.
स्क्रब टायफस एका व्यक्तीकडून दुसऱ्याला पसरतो का?
नाही. तो फक्त संसर्ग झालेल्या माइटच्या चाव्यानेच पसरतो, एका व्यक्तीकडून दुसऱ्याला नाही.