पक्षाघात / ब्रेन स्ट्रोक (Stroke)

डॉ. संजय अन्बु, MBBS यांनी लिहिलेले व वैद्यकीयदृष्ट्या तपासलेले

मराठी भाषांतर तपासले: 2026-11-05

मेंदूच्या एखाद्या भागाचा रक्तपुरवठा — रक्ताची गुठळी किंवा रक्तस्रावामुळे — बंद होतो आणि मेंदूच्या पेशी मरायला लागतात, तेव्हा स्ट्रोक (पक्षाघात) होतो. ही वैद्यकीय आणीबाणी आहे, जिथे प्रत्येक मिनिट महत्त्वाचा असतो.

पक्षाघात / ब्रेन स्ट्रोक बद्दल MedDroid ला विचारा →

कारणे आणि धोके

रक्ताच्या गुठळीने मेंदूची रक्तवाहिनी बंद होणे (इस्केमिक स्ट्रोक / Ischaemic stroke)
रक्तवाहिनी फुटून मेंदूत रक्तस्राव (हेमोरेजिक स्ट्रोक / Haemorrhagic stroke)
उच्च रक्तदाब (हाय BP)
हृदयाचे अनियमित ठोके (अ‍ॅट्रियल फायब्रिलेशन / AF)
मधुमेह (डायबिटीज), जास्त कोलेस्टेरॉल आणि धूम्रपान
जास्त वय आणि कुटुंबात कोणाला असणे

सामान्य लक्षणे

चेहरा एका बाजूला वाकडा होणे
एका बाजूच्या हातात किंवा पायात अशक्तपणा
बोलणे अडखळणे किंवा बोलता न येणे
अचानक बधिरपणा
अचानक दृष्टी जाणे
अचानक चक्कर किंवा तोल जाणे
अचानक तीव्र डोकेदुखी

तपासण्या आणि निदान

उपचार आणि काळजी

तातडीचे रुग्णालय उपचार — लवकर दिल्यास गुठळी विरघळवणारे किंवा काढणारे उपचार मेंदू वाचवू शकतात
रक्तदाब, साखर आणि कोलेस्टेरॉल नियंत्रणात ठेवणे
पुन्हा स्ट्रोक होऊ नये म्हणून रक्त पातळ करणारी औषधे (डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार)
पुनर्वसन (रिहॅबिलिटेशन) — फिजिओथेरपी, स्पीच थेरपी आणि ऑक्युपेशनल थेरपी
जीवनशैलीत बदल: धूम्रपान सोडणे, आरोग्यदायी आहार आणि व्यायाम

लगेच डॉक्टरांना कधी दाखवावे

चेहरा वाकडा होणे, हातात अशक्तपणा किंवा बोलण्यात अडचण — यापैकी काहीही असल्यास लगेच तुमच्या भागातील आपत्कालीन (इमर्जन्सी) नंबरवर कॉल करा (FAST लक्षात ठेवा)
अचानक बधिरपणा, दृष्टी जाणे, तीव्र चक्कर किंवा अचानक तीव्र डोकेदुखी — लगेच तुमच्या भागातील आपत्कालीन (इमर्जन्सी) नंबरवर कॉल करा
लक्षणे येऊन गेली तरीही — तातडीने उपचार घ्या
लक्षणे आपोआप जातात का हे पाहत थांबू नका — जितका वेळ वाचेल, तितका मेंदू वाचेल

हे निदान नाही. MedDroid पक्षाघात / ब्रेन स्ट्रोक बद्दल फक्त सामान्य माहिती देते. ते तुमची तपासणी, निदान किंवा औषध लिहून देऊ शकत नाही. नेहमी पात्र डॉक्टरांकडून खात्री करा. आणीबाणीत लगेच 108 किंवा 112 वर कॉल करा.

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न

FAST म्हणजे काय?

FAST म्हणजे — Face (चेहरा वाकडा होणे), Arm (हातात अशक्तपणा), Speech (बोलण्यात अडचण), Time (आपत्कालीन सेवेला कॉल करण्याची वेळ). यापैकी काहीही दिसल्यास लगेच तुमच्या भागातील आपत्कालीन नंबरवर कॉल करा.

स्ट्रोकमधून बरे होता येते का?

अनेक लोक चांगल्या प्रकारे बरे होतात, विशेषतः लवकर उपचार मिळाल्यास. पुनर्वसनामुळे हालचाल, बोलणे आणि स्वावलंबन परत मिळवण्यास मदत होते, आणि धोक्याचे घटक नियंत्रणात ठेवल्याने पुन्हा स्ट्रोकची शक्यता कमी होते.